Linux Basics You Must Know Before Starting DevOps

Linux ဆိုတာ ဘာလဲ?

• linux ဆိုတာ Windows တို့ macOS တို့လို ကွန်ပျူတာ Operating System (OS) တစ်ခုပါ။
• ဒါပေမဲ့ သူက Open Source ဖြစ်လို့ အခမဲ့ ရတယ်၊ ကိုယ်လိုချင်သလို စိတ်ကြိုက် ပြင်ဆင်ဖန်တီးလို့ ရတယ်။

ဘာလို့ linux က DevOps အတွက် အရေးကြီးတာလဲ ?

1. Automation (အလိုအလျောက် မောင်းနှင်နိုင်ခြင်း): Command Line နဲ့ Script ရေးပြီး Serveတွေကို ခိုင်းလို့ရတယ်။
2. Stability (တည်ငြိမ်မှု): ခဏခဏ Restart ချပေးစရာမလိုဘဲ နှစ်နဲ့ချီပြီး မရပ်မနား Run ထားပေးနိုင်တယ်။
3. Cost (စရိတ်သက်သာခြင်း): လိုင်စင်ကြေး လုံးဝပေးစရာမလိုတော့ ပိုက်ဆံအများကြီး သက်သာတယ်။
4. Cloud & Containers: အဓိက ကတော့ ယနေ့ခေတ်သုံးနေတဲ့ Cloud (AWS/Google) တွေနဲ့ Docker/Kubernetes နည်းပညာတွေအားလုံးက Linux ကို အခြေခံပြီး တည်ဆောက်ထားတယ်။

အတိုချုပ်ရရင် -

Note: Linux က အခမဲ့ ရတယ်၊ ပေါ့ပါး တယ်၊ Automate လုပ်ရလွယ်တဲ့အတွက် Server တွေမောင်းနှင်ဖို့ အကောင်းဆုံး OS တစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။

Shell Types (Shell အမျိုးအစားများ)

Linux Shell ဆိုတာကတော့ ကွန်ပျူတာနဲ့ အသုံးပြုသူ (ကျွန်တော်တို့) ကြားထဲက ဘာသာပြန် (Translator) လိုပဲ ပြောလို့ရပါတယ်။ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ပြောရရင်၊ ကျွန်တော်တို့ ပေးတဲ့ Command တွေကို ကွန်ပျူတာ (Kernel) က နားလည်မယ့် ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောင်းလဲပေးပြီး၊ ကွန်ပျူတာရဲ့ တုံ့ပြန်မှုကို ကျွန်တော်တို့ နားလည်အောင် ပြန်ပြပေးတဲ့ ကြားခံပရိုဂရမ်တစ်ခုပါပဲ။ Linux မှာ အသုံးများတဲ့ Shell တွေက

• Bourne Shell (sh): မူလ Shell အဟောင်း (အခြေခံအကျဆုံး)
• C Shell (csh or tcsh): C programming syntax နှင့် ဆင်တူတယ်
• Z Shell (zsh): အင်္ဂါရပ်စုံလင်ပြီး အသုံးပြုရလွယ်ကူသည် (Mac တွင် default ဖြစ်တယ်)
• Bourne Again Shell (bash): Linux တော်တော်များများတွင် Default အနေဖြင့် ပါဝင်တယ်

လက်ရှိသုံးနေသော Shell ကိုကြည့်ချင်ရင် အောက်က command နဲ့ကြည့်နိုင်ပါတယ်

1echo $SHELL

Editor in Linux

Command Line နဲ့ ဖိုင်တွေ ကို ဘယ်လို ပြင်မလဲ ? ဘယ်လို Update လုပ်မလဲ ?

• linuxမှာ ဖိုင်တွေကို ပြင်ဆင်ရန် Text Editor တွေအဖြစ် GNU Nano နှင့် Vim (သို့မဟုတ် Vi) ကိုအဓိကသုံးကြပါတယ်။

ဒီနှစ်ခု၏ ကွာခြားချက်၊ အားသာချက်များနှင့် အသုံးပြုနည်းများကို အသေးစိတ် ရှင်းပြပေးပါမည်။

Nano vs Vim: အဓိက ကွာခြားချက်များ (Comparison)

GNU Nano (The Easy One)

Nano ကတော့ ရိုးရှင်းပါတယ်။ Screen အောက်ခြေမှာ အသုံးပြုပုံ key တွေကို ထားတယ်။ ဥပမာ - Ctrl+X ဆိုရင် Exit ထွက်မယ် စသည်ဖြင့် လမ်းညွှန်ထားတယ်။

အသုံးပြုနည်း (How to use Nano)

1. ဖိုင်ဖွင့်ခြင်း: nano file-path/file-name
2. စာရိုက်ခြင်း: ဖိုင်ပွင့်လာတာနဲ့ တန်းပြီး စာရိုက်လို့ရတယ်။ Cursor ကို Arrow keys ဖြင့် ရွှေ့နိုင်တယ်။
3. Save လုပ်ခြင်း: Update လုပ်ထားတဲ့ data တွေကို Ctrl+O နှိပ်ပြီး Enter ခေါက်ပြီး Save ပါ။
4. ထွက်ခြင်း (Exit): Ctrl+X ကိုနှိပ်ပါ။

Vim (The Powerful One)

Vim တွင် အရေးအကြီးဆုံး နားလည်ရမည့်အချက်မှာ Modes ဖြစ်သည်။ Vim ကို စဖွင့်လိုက်လျှင် စာရိုက်လို့မရသေးပါ။ Command Mode သို့ ရောက်နေပါလိမ့်မည်။

Vim Modes ရှင်းလင်းချက်:

1. Command Mode (Normal Mode): Default mode ဖြစ်သည်။ စာလုံးရှာတာ၊ ဖျက်တာ၊ copy ကူးတာတွေ လုပ်နိုင်တယ်။ (စာရိုက်၍ မရပါ)
2. Insert Mode: စာရိုက်လို့ရသည့် mode ဖြစ်သည်။ i ကိုနှိပ်မှ ဒီ mode ထဲရောက်သည်။

အသုံးပြုနည်း (How to use Vim step-by-step)

1. ဖိုင်ဖွင့်ခြင်း:

1vim <file-path>/<file-name>

(ယခုအချိန်တွင် Command Mode ထဲရောက်နေသည်။ စာရိုက်မရသေးပါ)

2. စာစရိုက်ရန် (Insert Mode သို့ဝင်ခြင်း):

• i ကီးကို နှိပ်လိုက်ပါ။ (မျက်နှာပြင်အောက်ဆုံးတွင် -- INSERT -- ဟု ပေါ်လာမည်)။
• ယခု စာစရိုက်လို့ ရပါပြီ။

3. Command Mode သို့ ပြန်ထွက်ရန်:

• စာရိုက်ပြီးပါက၊ သို့မဟုတ် save ချင်ပါက Esc ကီးကို နှိပ်ပါ။ (-- INSERT -- ပျောက်သွားပါမည်)။

4. Save လုပ်ခြင်းနှင့် ထွက်ခြင်း (Command Mode တွင်သာ လုပ်ရမည်):

• : (Colon) ကို အရင်နှိပ်ပါ။
• w (Write/Save)
• q (Quit)
• ပေါင်းရိုက်လျှင် :wq ပြီးလျှင် Enter ခေါက်ပါ။

မရှိမဖြစ် Vim Commands များ (Cheat Sheet):

ဘယ်ဟာကို အသုံးပြုရမလဲ ? (Recommendation)

• ရိုးရှင်းတဲ့ အလုပ်ဖြစ်လျှင်: nano ကို သုံးပါ။
• သင်က DevOps/SysAdmin လမ်းကြောင်းသွားမယ်ဆိုလျှင်: vim ကို ဖြည်းဖြည်းချင်း လေ့လာပါ။ Server တော်တော်များများတွင် Nano မပါဘဲ Vim (သို့) Vi သာ default ပါလာတတ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။

[!TIP]

Vim လေ့ကျင့်ရန် Linux terminal ထဲတွင် vimtutor ဟုရိုက်ပြီး enter ခေါက်လိုက်ပါ။ Vim သင်ပေးသည့် interactive tutorial တစ်ခု ပွင့်လာပါလိမ့်မည်။

User Account & Networking

User account အချက်အလက်တွေ စစ်ဆေးရန်၊ user ပြောင်းရန်၊ remote server ဆီ SSH ချိတ်ရန်၊ network request လုပ်ရန် အသုံးများတဲ့ အခြေခံ command များ။

1whoami                   # Show current logged-in user
2id                       # Show user ID, group ID, and group memberships
3su - other_user_name     # Switch to another user account
4ssh user@192.168.0.1     # Connect to a remote server via SSH
5curl https://example.com # Make HTTP requests and fetch server response
6wget https://example.com # Download files from the internet

Check OS Version (OS ဗားရှင်းစစ်ဆေးခြင်း)

Linux OS ဘယ် distribution/ဗားရှင်း인지 သိရန်၊ system info တွေစစ်ဆေးရန် သုံး되는 အခြေခံ command များ။

1ls /etc/*release*   # List release/version files available in the system
2cat /etc/*release*  # Display OS name and version details
3hostnamectl         # Show OS info, kernel, hostname, and machine details

Installing Software ( Ubuntu Base )

Software တစ်ခုကို Install မလုပ်ခင် အောက်ပါ အသုံးအနှုန်း (၃) ခုကို နားလည်ရပါမည်။

1. Repository (Repo): Software များကို သိမ်းဆည်းထားသော ဗဟို Server ကြီးများ ဖြစ်သည်။ (App Store နှင့် တူသည်)။ Main Repository နဲ့ Third Party Repository ဆိုပြီး နှစ်မျိုးကွဲပါသေးတယ်။ အောက်မှာ Article တခု အနေနဲ့ အသေးစိတ် ပြန်ရှင်းပြထားပါတယ်။
2. Package Manager: Repo ထဲမှ Software များကို သွားရှာပေးခြင်း၊ ဆွဲယူပေးခြင်း၊ စက်ထဲတွင် တပ်ဆင်ပေးခြင်း လုပ်ဆောင်သော Tool ဖြစ်တယ်။ (ဥပမာ - apt, yum, dnf)။
3. Dependencies: Linux Software များသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ချိတ်ဆက်နေသည်။ ဥပမာ - Software A ကို သုံးချင်ရင် Software B နဲ့ C ပါ စက်ထဲရှိနေဖို့ လိုသည်။ Package Manager က ဒါတွေကိုပါ အလိုအလျောက် တွက်ချက်ပြီး ထည့်ပေးနိုင်ပါတယ်။

Installation နည်းလမ်းများ (Methods)

Linux (Ubuntu) တွင် Software သွင်းရန် နည်းလမ်း (၄) မျိုး ရှိပါသည်။

1. Main Repository မှတဆင့် သွင်းခြင်း (Recommended)။ ဥပမာ - sudo apt install nginx
2. ".deb" ဖိုင် ဒေါင်းလုဒ်ဆွဲပြီး သွင်းခြင်း
3. PPA (Third-Party Repo) ထပ်ထည့်ပြီး သွင်းခြင်း။ ဥပမာ - sudo add-apt-repository ppa:ansible/ansible
4. Source Code မှတဆင့် သွင်းခြင်း (Compile from Source)

Summary Table

Ubuntu (Debian-based) စနစ်အတွက် အနှစ်ချုပ် ဇယားပါ။ နည်းလမ်း ( ၄ ) ကို အသုံးပြုထားရင်တော့ အောက်ပါ အချက်တွေနဲ့ ကို အသုံးပြုလို့ မရပါဘူး။

Repository

Linux တွင် Software များ install လုပ်ရာ၌ Repository (Repo) ဆိုသည်မှာ Software သိုလှောင်ခန်း (App Store) နှင့် တူပါတယ်။

၎င်းကို Main Repository နှင့် Third-party Repository ဟူ၍ အဓိက (၂) မျိုး ခွဲခြားနိုင်ပါသည်။

ရှင်းလင်းလွယ်ကူစေရန် မိုဘိုင်းဖုန်းဖြင့် ဥပမာပေးရလျှင် -

• Main Repository သည် ဖုန်းဝယ်ကတည်းက ပါလာသော Google Play Store နှင့် တူပါသည်။
• Third-party Repository သည် Play Store တွင် မရှိသော application များကို အပြင် Website တစ်ခုခုမှ APK ဒေါင်းပြီးသွင်းခြင်း (သို့မဟုတ်) အခြား Store (Samsung Store) ကဲ့သို့သော နေရာများမှ သွင်းခြင်းနှင့် တူပါသည်။

အသေးစိတ်ကို အောက်ပါအတိုင်း ရှင်းပြပေးပါမည်။

Main Repository (Official Repository)

ဒါက OS (Ubuntu/RedHat) ထုတ်လုပ်သူ ကိုယ်တိုင် တရားဝင် ထည့်ပေးလိုက်သော Repository ဖြစ်ပါတယ်။ ပုံမှန်အားဖြင့် apt install သို့မဟုတ် yum install လုပ်လိုက်လျှင် ဒီနေရာကနေပဲ သွားဆွဲပါသည်။

• အားသာချက် (Pros):
  • Safe (လုံခြုံတယ်): OS Team က သေချာစစ်ဆေးပြီးမှ တင်ပေးထားသောကြောင့် Virus/Malware ပါဖို့ အခွင့်အလမ်း နည်းတယ်။
  • Stable (တည်ငြိမ်တယ်): OS နှင့် အဆင်ပြေဆုံး ဖြစ်မည့် Version များကိုသာ ထည့်ပေးထားတယ်။
• အားနည်းချက် (Cons):
  • Outdated (ဗားရှင်းဟောင်းနေတတ်တယ်): OS Team က စစ်ဆေးပြီးမှ တင်ပေးတာဖြစ်လို့ Software တွေကို Version အသစ်ထွက်ထွက်ချင်း မရနိုင်ပါ။ (ဥပမာ - Python 3.11 ထွက်နေပေမယ့် Main Repo မှာ Python 3.8 ပဲ ရှိနေတတ်တာမျိုး)။
  • Limited (အနည်းငယ်သာရှိတယ်): Software တိုင်း Main Repo မှာ မရှိနိုင်ပါ။ (ဥပမာ - Google Chrome ကို Main Repo မှ တိုက်ရိုက်သွင်းမရပါ)။

Third-Party Repository (External Repository)

ဒါက OS ထုတ်လုပ်သူ မဟုတ်ဘဲ၊ Software ရေးသူများ (သို့မဟုတ်) Community က သီးသန့်ဖန်တီးထားသော Repository ဖြစ်သည်။

ဘာကြောင့် သုံးရသလဲ?

1. Software တစ်ခုခု၏ Latest Version (အသစ်ဆုံး) ကို လိုချင်သောအခါ။
2. Main Repository ထဲတွင် မပါဝင်သော Software များကို သွင်းချင်သောအခါ (ဥပမာ - Jenkins, Docker, Ansible, Google Chrome)။

• အားသာချက် (Pros):
  • Software Version အသစ်များကို ချက်ချင်း ရနိုင်တယ်။
  • Main Repo မှာ မရှိတဲ့ Software တွေကို သွင်းနိုင်တယ်။
• အားနည်းချက် (Cons):
  • Security Risk: ယုံကြည်ရသော Source မဟုတ်လျှင် System ကို ထိခိုက်စေနိုင်တယ်။
  • Conflict: တစ်ခါတစ်ရံတွင် OS ၏ မူလဖိုင်များနှင့် ငြိပြီး Error တက်နိုင်တယ်။

အနှစ်ချုပ် (Summary)

Service (Systemd)

Service ဆိုတာ နောက်ကွယ် (Background) တွင် Run နေသော Program သို့မဟုတ် Process တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ အသုံးပြုသူ (User) က တိုက်ရိုက် ဝင်ရောက်ထိန်းချုပ်စရာမလိုဘဲ System တစ်ခုလုံးအတွက် (သို့မဟုတ်) အခြား Application များအတွက် လိုအပ်သော လုပ်ဆောင်ချက်များကို ပံ့ပိုးပေးသော အရာဖြစ်သည်။ Linux နယ်ပယ်တွင် ဤ Service များကို Daemons ဟုလည်း ခေါ်လေ့ရှိသည်။ Docker Daemon တို့ PM2 တို့လို Service တွေရဲ့ နောက်ကွယ်မျာ ဒီ Linux Service နည်းပညာကို အခြေခံ အသုံးပြုထားပါတယ်။

Service Unit File Structure (Service ဖိုင် တည်ဆောက်ပုံ)

Service ဖိုင်တစ်ခုတွင် အပိုင်း (၃) ပိုင်း ပါဝင်သည်။

A. [Unit] Section (Metadata)

Service နှင့် ပတ်သက်သော အချက်အလက်များနှင့် Dependencies များကို ရေးသားတဲ့နေရာ

• Description: Service အကြောင်း ရှင်းပြချက်။
• After: ဘာပြီးမှ Run မလဲ? (ဥပမာ - network.target ဆိုသည်မှာ Network ချိတ်ဆက်ပြီးမှသာ ဒီ service ကို run မယ်)။

B. [Service] Section (Execution)

Program ကို ဘယ်လို run မလဲဆိုတာ သတ်မှတ်တဲ့နေရာ

• Type: များသောအားဖြင့် simple ကိုသုံးသည်။
• User: ဘယ် User အနေနဲ့ Run မလဲ (Security အတွက် အရေးကြီးသည်)။
• ExecStart: Program run ရန် command အပြည့်အစုံ။
• Restart: Error တက်သွားလျှင် ပြန် run မလား? (always သုံးလျှင် crash ဖြစ်တိုင်း ပြန် run မည်)။

C. [Install] Section (Enable)

Server ဖွင့်တာနဲ့ run စေချင်ရင် ဘယ် level မှာ run မလဲ သတ်မှတ်သည်။

• WantedBy: များသောအားဖြင့် multi-user.target (GUI မပါသော Server mode) ကိုသုံးသည်။

Practical Example: Running Python App as a Service on Ubuntu

Scenario: /opt/code/my_app.py ကို Service အဖြစ် ပြောင်းမည်။

Step 1: Create Service File: /etc/systemd/system/my_app.service

1[Unit]
2Description=My Python Web App Service
3After=network.target
4
5[Service]
6User=ubuntu
7Group=ubuntu
8WorkingDirectory=/opt/code
9
10Environment="PATH=/usr/bin"
11Environment="FLASK_ENV=production"
12
13ExecStart=/usr/bin/python3 /opt/code/my_app.py
14
15ExecStartPre=/bin/bash /opt/code/configure_db.sh
16
17Restart=always
18RestartSec=5
19
20[Install]
21WantedBy=multi-user.target

Step 2: Register & Start

Service ဖိုင်အသစ်ရေးပြီး systemd ကို update လုပ်ပါ၊ ပြီးရင် service ကို startလုပ်ပါ၊ status စစ်ဆေးပါ၊ နောက်ဆုံးမှာ server restart ချသွားလည်း auto-start ဖြစ်အောင် enable လုပ်ပေးပါ။

1sudo systemctl daemon-reload   # Reload systemd to apply new service file
2sudo systemctl start my_app    # Start the service
3sudo systemctl status my_app   # Check if service is running (Active/Running)
4sudo systemctl enable my_app   # Enable service to start automatically on boot

လက်တွေ့ လေ့လာကြမယ်

စာဖတ်ပြီးရင် လက်တွေ့စမ်းသပ်ကြည့်ချင်သူများအတွက် ကျွန်တော် လက်ရှိ လေ့လာနေတဲ့ KodeKloud Free Labs လေးကို ညွှန်းပေးချင်ပါတယ်။ Browser ပေါ်မှာတင် Linux Playground ကို အလွယ်တကူ ဝင်ရောက်စမ်းသပ်နိုင်မှာပါ။

https://kodekloud.com/free-labs/linux

ကျွန်တော်ကိုယ်တိုင်လည်း လေ့လာနေဆဲ Learner တစ်ယောက်ဖြစ်တဲ့အတွက် အမှားအယွင်းလေးတွေ၊ လိုအပ်ချက်လေးတွေ ပါသွားခဲ့ရင် နားလည်ပေးကြဖို့ မေတ္တာရပ်ခံအပ်ပါတယ်။